HOME

BORKÓW
p.w. Św. Andrzeja Ap. w Borkowie Starym

PRZED I W TRAKCIE RENOWACJI
PO RENOWACJI
MAPKA

Kościół p.w. Św. Andrzeja Ap. w Borkowie Starym

Lokalizacja zabytku: Borków Stary
Województwo: wielkopolskie
Powiat: kaliski
Gmina: Żelazków

Pierwotny kościół parafialny p.w. św. Jędrzeja istniał już przed 1412 roku, ponieważ w tymże roku wzmiankowany jest miejscowy pleban. Nowa, drewniana świątynia wzniesiona została w 1710 roku z fundacji biskupa poznańskiego Bartłomieja Tarły. Kościół odnawiany był około 1760 roku staraniem proboszcza Mateusza Stawickiego, kolejną gruntowną restaurację obiekt przeszedł w połowie XIX wieku.

Brak jest informacji na temat dat i zakresów wcześniejszych remontów kościoła. W latach 1964-66 staraniem księdza Pawlaka wykonano remont kapitalny, który objął sukcesywną wymianę drewnianych podwalin na podmurówkę, zmianę pokrycia dachowego na blasze, ocynkowanie oraz pomalowanie zewnętrznego szalunku farbą olejną. Podczas remontu odkryto w prezbiterium barokowe polichromie, których konserwację przeprowadził artysta Z. Jaskowiak z Krakowa. W nawie nową polichromię, dostosowaną charakterem wykonała artystka Z. Klaryska z Torunia. W 1993 roku wykonano naprawę bieżącą pokrycia dachowego oraz wprowadzono ogrzewanie podłogowe.

Kościół parafialny p.w. św. Andrzeja Apostoła położony jest w płd. części wsi, na zachód od biegnącego przez osadę traktu (6 km od Kalisza). Orientowany zlokalizowany na płaskim terenie o zarysie zbliżonym do owalu, otoczonym ceglanym ogrodzeniem z metalowymi przęsłami. Od pn. znajduje się murowana z cegły dzwonnica z trójprzelotową bramą. Od zach. lokowana jest furtka komunikująca teren przykościelny z ogrodem plebani. Dookoła kościoła ciąg komunikacyjny, a wokół otoczenie porośnięte jest trawą i osadzone drzewami. W pobliżu świątyni na płd.-wsch. sytuowana jest kaplica grobowa Chełkowskich z herbem Czele; w nadprożu na płd.-zach. kapliczka z 1928 roku z figurą Immaculaty.

Kościół jednonawowy z czworoboczną, zbliżoną do kwadratu nawą i węższym prezbiterium założonym na planie prostokątu i zamkniętym trójbocznie. Przy pn. ścianie prezbiterium położona jest zakrystia z wiatrołapem. Od zachodu, na przedłużeniu nawy znajduje się wieża założona na rzucie prostokątu z kruchtą w przyziemiu.

Bryła jest rozczłonowana, z dominującą wieżą o dwóch zwężających się ku górze kondygnacjach, zadaszoną czteropołaciowo o baniastym u podstawy i w zwieńczeniu hełmie, ażurowej latarni i iglicy zakończonej kulą i krzyżem. Do dolnej kondygnacji wieży przylega prostopadłościenny korpus nawowy, górna partia jest wtopiona częściowo w stromy, dwuspadowy dach nawy. Znajdujące się od wschodu prezbiterium pokryte jest dachem dwuspadowym, w partii zakończenia trójpołaciowo. Do bryły korpusu przylegają dwie znacznie niższe, prostopadłościenne przybudówki – od pn. zakrystia z dachem pulpitowym oraz przy pd. ścianie nawy kruchta boczna nakryta dachem dwuspadowym. Nad nawą znajduje się sygnaturka o sześciobocznej podstawie i baniastym hełmie zwieńczonym kulą z krzyżem.

Elewacje kościoła z otynkowanym, wyodrębnionym znacznym uskokiem cokołowym. Ściany powyżej cokołu są szalowane pionowo deskami na zakład i regularnie rozczłonowane otworami okiennymi, które ujęte są za pomocą podokienników. Kondygnacje wieży oddzielone są wydatnym daszkiem okapowym biegnącym na poziomie okapu korpusu. Szczyt kruchty bocznej szalowany jest analogicznie do ścian. W każdej ze ścian wielobocznego zakończenia prezbiterium znajdują niewielkie prostokątne, półkoliście zamknięte wnęki z motywem krzyża na piedestale. piedestale płd. ścianie przyziemia wieży zaszalowany jest otwór drzwiowy. Elewacje pomalowane są na kolor orzechowy.

Wnętrze o wyodrębnionym uskokiem węższym prezbiterium i zbliżonej do kwadratu nawie, która skomunikowana jest z dwiema kruchtami. Zrąb ścian nawy i zakrystii wieńczy gzyms o profilu pół i ćwierćżłobka. Wnętrze przekryte jest stropem płaskim deskowo-listwowym. Otwór tęczowy zwieńczony jest łukiem półkolistym nadwieszonym na profilowanych wspornikach, który spięty jest profilowaną beką tęczową zakończoną spływami ostrołukowymi. Empora organowa z balustradą parapetową, wsparta jest na czterech słupach o wysokich piedestałach w formie graniastosłupów. W zwieńczeniu słupów występują miecze o falistym wykroju. Chór muzyczny dostępny jest schodami zlokalizo-wanymi w kruchcie zachodniej. Zrąb ścian pokryty polichromią temperową, stropy malowane olejno. Na stropie w prezbiterium widnieje odkrywka starszej polichromii.

Do najważniejszych zabytków wyposażenia należą: Ołtarz główny i ołtarze boczne z 1 poł. XVIII w. wraz z obrazami: Hodigetrii, św. Andrzeja, św. Anny, św. Rodziny; figura Matki Boskiej z Dzieciątkiem z pocz. XVI w.; chrzcielnica kamienna z 1 ćw. XVIII w.; obraz św. Franciszka Ksawerego z 1 poł. XVIII w.; ambona z rzeźbą Chrystusa Salvator Mundi z 1 poł. XVIII w.; barokowa polichromia w prezbiterium oraz współczesna z lat 60-ych XX w.

Bibliografia:
1.E. Callier, Powiat kaliski w XVI stuleciu", Szkic geograficzno-historyczny, Poznań 1887, s.11
2.Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. V Województwo poznańskie, Z. 6, Warszawa 1960, s. 2-3
3.Karty Inwentaryzacyjne, UOZ w Kaliszu
4."Rocznik Diecezji Włocławskiej", Włocławek 1983, s. 141

foot