HOME

ZBORÓW
p.w. Św. Michała

PRZED I W TRAKCIE RENOWACJI
PO RENOWACJI
MAPKA

Kościół p.w. Św. Michała w Zborowie

Lokalizacja zabytku: Zborów
Województwo: wielkopolskie
Powiat: kaliski
Gmina: Żelazków


Obecny kościół wzniesiony został w 1726 roku z fundacji Józefa Molskiego kasztelana rogozińskiego, a konsekrowany w roku 1730. W połowie XVII wieku Zborów przyłączono do parafii w Dębe. W 1840 roku w miejsce zlikwidowanej zachodniej ściany szczytowej, wybudowano nową, murowaną z widoczną do czasu ostatnich prac murarskich datą w zwieńczeniu.

W 1959 roku wykonano nowe okna witrażowe oraz pomalowano wnętrze kościoła. Wzmocniono wówczas także konstrukcję wieńcową ściany północnej dodatkową lisicą. W początku lat 80-tych XX wieku odnowiono feretrony i część wyposażenia, przemalowując znajdujące się w odtworzonych obramieniach obrazy. W 1991 roku przeprowadzono naprawę pokrycia dachu, wymieniając gonty oraz otynkowano fasadę likwidując widoczną datę "1840". Wymieniono także blachę na sygnaturce oraz opierzenia. W rok później wykonano tymczasowe podstemplowanie stropów dwoma jednoprzęsłowymi podciągami, odkładając tym samym niezbędny remont kapitalny stropów i więźby dachowej. W tymże samym roku wykonano nieprofesjonalnej konserwacji obrazu Świętej Rodziny w ołtarzu głównym.

Kościół filialny p.w. św. Michała Archanioła w Zborowie położony jest na pn. – wsch. obrzeżu wsi, na osi drogi z Żelazkowa (2 km); od wschodu sąsiaduje z założeniem dworskim. Usytuowany na płaskim terenie jest orientowany (na godz. 11°°) i zwrócony ścianą szczytową w stronę drogi dojazdowej. Otoczenie kościoła znajduje się na zarysie nieregularnego wieloboku, ogrodzone jest siatką i dostępne od zachodu osiowo zlokalizowaną bramą ujętą murowanymi, tynkowanymi słupkami. Obszar w granicach ogrodzenia z ciągiem komunikacyjnym biegnącym wokół świątyni, porośnięty jest trawą i obsadzony drzewami z przewagą lip drobnolistnych, kasztanowców i akacji. Na płd. Od kościoła znajduje się grobowiec Witolda Garczyńskiego, miejscowego dziedzica zm. W 1924 roku. Na płd. – zach. od kościoła sytuowana jest współczesna metalowa dzwonnica.

Korpus świątyni posadowiony jest na podwalinie drewnianej sytuowanej na fundamencie wykończonym górą cegłą ceramiczną pełną na zaprawie wapiennej. Kruchta natomiast na otynkowanej podmurówce z cegły. Fundament ściany szczytowej wykonany został z cegły ceramicznej łączonej zaprawą wapienną i jest on otynkowany. Drewniane ściany nawy i prezbiterium wzniesiono w konstrukcji zrębowej; złącza węgłów na nakładkę prostą z ostatkami. Ściany na zewnątrz oszalowane są pionowo deskami z szerokim listowaniem, nawa wzmacniana obustronnie lisicami skręcanymi za pomocą śrub. Zakrystia od strony wnętrza deskowana jest poziomo. Ściany kruchty wzniesione zostały w konstrukcji szkieletowej, jednostronnie szalowane jak wyżej. Ściana szczytowa jest murowana z cegły na zaprawie wapiennej, otynkowana od zewnątrz tynkiem nakrapianym cementowym, od strony wnętrza tynkiem gładkim wapiennym. Więźby dachowe, drewniane są zróżnicowane. Nad prezbiterium o ustroju jętkowym; nad nawą o konstrukcji płatwiowo-kleszczowej złożonej z dziewięciu wiązarów krokwiowych, w tym czterech pełnych; nad zakrystią o konstrukcji krokwiowej.

Kościół jest jednonawowy, z prostokątną zbliżoną do kwadratu nawą i węższym prostokątnym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. W północne naroże, na styku nawy i prezbiterium wkomponowana jest czworoboczna zakrystia. Od pn. do nawy przylega kruchta boczna założona na planie zbliżonym do kwadratu. Nawa dostępna jest wejściem od zachodu oraz poprzez kruchtę boczną. W płd. – zach. narożu nawy lokowane są schody prowadzące na chór muzyczny.

Bryła świątyni jest zwarta, z prostopadłościennym korpusem nawowym przekrytym dachem dwuspadowym na przedłużeniu, którego znajduje się nieco niższe i węższe prezbiterium z dwuspadowym dachem o trójpołaciowej partii wschodniej. Dachy strome z wydatnym okapem i nieznacznym załamaniem połaci, kryte są gontem. Nad nawą sygnaturka z ośmioboczną podstawą i latarnią z przezroczami, zwieńczona cebulastym hełmem, zakończonym kulą i krzyżem, która kryta jest ocynkowaną blachą. Od zachodu w zakończeniu nawy dwuuskokowa ściana szczytowa. Do pn. naroża na styku nawy i prezbiterium przylega niska prostopadłościenna zakrystia, która nakryta jest stromym dachem pulpitowym stanowiącym przedłużenie połaci prezbiterium. Przy nawie od płd. Znajduje się niewielka prostopadłościenna kruchta boczna z dwuspadowym daszkiem.

Elewacje z niskim cokołem utworzonym z podmurówki wykończonej warstwą cegły i nakrytej w partii korpusu drewnianym okapnikiem. Ściany szalowane z szerokim listowaniem regularnie rozczłonowane otworami okiennymi. Ściany nawy i prezbiterium obiega na jednym poziomie wydatny okap z profilowanym gzymsem koronującym. Elewacje widnieją w naturalnym kolorze drewna poddanego działaniu impregnatów i czynników atmosferycznych. Fasada zachodnia jest murowana i otynkowana, z wysokim, wyodrębnionym uskokiem cokołem oraz biegnącym w połowie wysokości gzymsem, powyżej, którego sytuowany jest dwuuskokowy szczyt om zwieńczeniu wklęsło-wypukłym. W fasadzie umieszczony jest osiowo otwór wejściowy z odcinkiem profilowanego gzymsu w zwieńczeniu.

Wnętrze kościoła jest jednonawowe, o wyodrębnionym uskokiem węższym prezbiterium, zamknięty wtórnym płaskim stropem. Otwór tęczowy płaski z profilowaną belką tęczową, na której znajduje się rzeźbiony krucyfiks z ukrzyżowanym Chrystusem. We wnętrzu nawy wprowadzone zostały dwa rzędy czworobocznych słupów wspierających podciągi. Otwory okienne i drzwiowe umieszczone są w szerokich i gładkich obramieniach. W zachodniej nawie sytuowany jest nadwieszony chór muzyczny, który wsparty jest na dwóch słupach o przekroju czworobocznym. Piedestały słupów są smukłe i wydzielone profilowaniem; trzony wybrzuszone w dolnej partii, a w strefie wieńczącej oddzielonej motywem półwałka u ujęte parą odcinkowo podciętych mieczy. Balustrada chóru parapetowa. Zrąb ścian wraz balustradą chóru pokryte polichromią temperową.

Do najważniejszych zabytków ruchowych stanowiących wyposażenie należą: barokowy ołtarz główny z ok. 1730 r. z obrazami Świętej Rodziny i świętego Michała Archanioła; dwa barokowe ołtarze boczne z ok. 1730 r., jeden z obrazem Ofiarowania Dzieciątka w Świątyni, drugi z obrazem Przemienienia Pańskiego ze srebrną sukienką oraz obrazem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy: neoklasycystyczna ambona z przełomu XIX/XX w. o konstrukcji nadwieszonej, w typie koszowym; barokowe tabernakulum architektoniczne; barokowy krucyfiks na belce tęczowej z 1 ćw. XVIII w.; wczesnobarokowa kropielnica z piaskowca.

Bibliografia:
E. Callier, "Powiat kaliski w XVI stuleciu. Szkic geograficzno-historyczny", Poznań 1887, s. 153
Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, T. V Województwo poznańskie, Z. 6 Powiat kaliski, Warszawa 1958, s. 62 – 63
Karty Inwentaryzacyjne, UOZ w Kaliszu
Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, red. T. Sulmierski, Warszawa 1883, T. XIV, s. 525

foot